سیر فلسفی ـ تاریخی معادلهاي واژة «هولة» ارسطويي
الموضوعات : ریشهشناسی مکاتب و آراء فلسفی در ادوار قدیم و جدید
حجت الله عسکری زاده
1
,
سید ابراهیم موسوی
2
,
مالک حسینی
3
1 - واحد علوم و تحقیقات تهران
2 - دانشگاه مفید
3 - دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده مسئول: malek.hosseini@yahoo.com
الکلمات المفتاحية: هوله (ὕλη) ماده هیولی مادر مادینه ماتا ماتر ماتک مادک ارسطو,
ملخص المقالة :
در این مقاله معادلهاي واژة هوله (ὕλη) ارسطويی بلحاظ ریشهشناسی و مفهومی در ترجمههای لاتین، عربی و فارسی مورد بحث و بررسی قرار گرفته و ارتباط این مفهوم با مفهوم «مادر» و جنس مادینه در زبان فارسی قدیم نشان داده شده است. بنظر میرسد مترجمان نخستین حکمت یونان، بدلیل ارتباطات مفهومی هوله با مفهوم مادر در نوشتههای افلاطون و ارسطو، واژهیی را معادل هوله قرار دادهاند که مشتق از معنای مادر و جنس مؤنث ميباشد. این موضوع از این جهت اهمیت خاص دارد که مفهوم «مادّۀ» فلسفی که از اندیشۀ ارسطو نشئت گرفته و امروزه رایج است و همچنين در علوم تجربی نقش مهمي دارد، بلحاظ سیر تاریخی و فلسفی ریشه در مفهوم مادر و جنس مؤنث دارد و همين موجب شده كه مترجمان نخستین آثار یونانی که در جستجوی معادلی برای هولة یونانی بودهاند، ویژگی ارتباط هوله با جنس مؤنث و مادر را لحاظ کرده و از آن اصطلاحی ساختهاند که بتواند معنای هوله یونانی را منتقل سازد. این سخن به این معنا نیست که هوله نشاندهندۀ اینست که در فلسفۀ ارسطو، همانند برخی باورهای اسطورهیی، جهان حاصل آمیزش نر و ماده است بلکه از این جهت معنا مییابد که در میان یونانیان قدیم، از جمله ارسطو و افلاطون، جنس مؤنث در تولد انسان و حیوان بعنوان پذیرندة صورت معرفی شده است.
کتاب سوم دینکرد (1384) ج2، ترجمه فریدون فضیلت، تهران: مهر آیین.
كتاب چهارم دينكرد (1393) ترجمه، واژه نامه و آوانویسی مریم رضایی، تهران: نشر علمی.
ابنسینا (1376) الالهیات من کتاب الشفا، تحقيق حسن حسنزاده آملی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ابنرشد (1377) تفسیر مابعدالطبیعه، سه جلدي، تهران: حکمت.
ارسطو (2007) فیزیک (الطبیعه)، ج1، ترجمة اسحاق بن حنین، تحقیق عبدالرحمان بدوی، قاهره: المرکز القومی للترجمة.
ارسطو (1392) متافیزیک (مابعدالطبیعه)، ترجمه شرفالدین خراسانی، تهران: حکمت.
حسینی زبیدی، محمدمرتضی (1414 ق) تاج العروس من جواهر القاموس، تحقيق علی هلالی، بیروت: دارالفکر.
دهخدا، علیاکبر (1352) لغتنامة دهخدا، ج41، تهران: دانشگاه تهران.
عمید، حسن (1376) فرهنگ فارسی عمید، ج2، تهران: امیرکبیر.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1407 ق) کتاب العین، ج8، قم: هجرت،
گاتری، دبیلیو کی سی (1375) تاریخ فلسفه یونان، ج2 و 3، ترجمه مهدی قوام صفری، تهران: فکر روز.
Aristotles (1831). Aristoteles Latine. Accademia Regia Borussica.
Aristotles (1924). Metaphysics, translated by W.D. Ross. Oxford: Clarendon Press.
Aristotles (1933). Metaphysics, translated by Hugh Tredennick. Harvard University Press.
Aristotles. Metaphysics. translated by W. D. Ross, http://classics.mit.edu/Aristotle/metaphysics.1.i.html
Aristotles. On Generation and Corruption. translated by H. H. Joachim, http://classics.mit.edu/Aristotle/gener_corr.html
Burnet, J. (1903). Platonis Opera, Oxford University Press.
Burton, Strang, Rose-Marie Dechaine, and Eric Vatikiotis-Bateson (2012). Linguistics For Dummies, Canada.
George, Henry and Robert Scott (1882). Greek-English Lexicon. New York: American Book Company.
Grondin, Jean (2012). Introduction to Metaphysics: From Parmenides to Levinas, translated by Lukas suderstorm, New York: Columbia University Press.
https://www.britannica.com/science/matter
http://www.perseus.tufts.edu/
http://www.pub22.net/avilla/Metaphysics.html
http://www.pub22.net/avilla/Timaeus.html
https://en.wiktionary.org/wiki/materia
https://en.wiktionary.org/wiki/matter
https://en.wiktionary.org/wiki/mother
Leclerc, Ivor (2018). The Nature of Physical Existence, London: Routledge.
Lewis, Charlton (1890). An Elementary Latin Dictionary. New York: American Book Company.
Richardson, John, Francis Johnson, and Charles Wilkins (1998). Dictionary, Persian, Arabic and English: With a Dissertation On The Languages, Literature and Manners of Eastern Nations, Sang-e-Meel Publications.